Dit is de tweede in een reeks brieven van Nadia Mahjoub aan Brenda Froyen, die ons op 5 oktober 2024 verliet. Brenda was auteur, lector Nederlands en mensenrechtenactiviste.

Brenda Froyen maakte enkele psychoses door en werd in crisis meermaals vastgebonden en geïsoleerd. Vanuit die ervaring besloot ze op de barricades te staan voor een menselijkere geestelijke gezondheidszorg.

Menswaardige crisiszorg

Nadia Mahjoub was niet alleen een vriendin, maar ook een medestander. Ook zij maakte psychoses door, ook zij werd vastgebonden en geïsoleerd. Vandaag zet ze zich, net als Brenda, in voor een crisiszorg die mensen geen extra trauma’s bezorgt. Nadia is initiatiefnemer van NADA, het Netwerk Alternatieven voor Dwang en Afzondering, en werkt als communicatiemedewerker bij UilenSpiegel vzw.

We houden Brenda dichtbij

Brussel, 7 januari 2025

Lieve Brenda,

Ik was van plan je ongeveer maandelijks te schrijven, of toch minstens tweemaandelijks. Deze brief liet iets langer op zich wachten. In november maakte ik immers opnieuw een psychose door. Ik hoef jou niet uit te leggen wat dat betekent.

Te intens

De voorbije maanden was ik bijzonder intens bezig met de voorbereidingen van het Epitafium op 17 oktober, rond de impact van dwang op mensen met een psychische kwetsbaarheid. Jouw man Jan was een van de getuigen. Het werd een groot succes: meer dan 160 mensen namen deel. Ik denk dat je trots zou zijn geweest. Het harde werk en de stress deden me uiteindelijk de das om. In de dagen na het evenement sloeg mijn stemming om: van hypomaan naar manisch, en vervolgens naar psychotisch.

Systeemfalen

Mijn man en ik probeerden me nog vrijwillig te laten opnemen, maar de plek die we voor ogen hadden en ons het veiligst leek, bleek een wachtlijst te hebben tot januari. Het systeem bood opnieuw geen antwoord op een dringende vraag. Ook jij kaartte deze problematiek in de zorg vaak aan. Enkele dagen later escaleerde mijn toestand zo sterk dat een gedwongen opname – beschermende opname, heet dat nu – onvermijdelijk werd. Na enkele dagen in het ziekenhuis ging het weer beter met me. De vrederechter zette het gedwongen statuut om naar vrijwillig, op voorwaarde dat ik nog enkele dagen bleef.

Weer in de isoleercel

Het was geen al te zware psychose en twee weken is op papier geen lange opname, al voelde één week voor mij al eindeloos. Je weet hoe weinig rust een gesloten afdeling soms biedt. Een afdeling vol verwarde mensen is niet meteen de plek waar je tot jezelf komt. In het begin van mijn opname bracht ik bovendien opnieuw uren door in een isoleercel, wachtend op een evaluatie door een psychiater. In die cel raakte ik steeds meer in de war en gedesoriënteerd.

Toch voelde ik nadien ook opluchting: ik heb de hel van fixatie niet opnieuw moeten meemaken. Voor veel lotgenoten blijft weerloos vastgebonden liggen een van de meest traumatische vormen van dwang. Jij maakte die vreselijke toestanden ook mee, Brenda. We hebben het er vaak over gehad. Dat is toch een vorm van marteling? Ook jij vond dat. 

Ik heb inmiddels zeven of acht keer – ik raak de tel kwijt – in een isoleercel gezeten tijdens een psychose. Op een vreemde manier lijkt dat voor mij te wennen. Ik ben niet meer zo geschokt en verbijsterd als in het begin, precies omdat het zo genormaliseerd is geraakt als toepassing binnen de ggz. Een vreemd soort normaal, als je het mij vraagt.

Ontnuchtering

Het was vier jaar geleden dat ik nog een psychose doormaakte. Ik had gehoopt dat ik, en de mensen rond mij, dit niet meer zouden hoeven meemaken. Maar je hebt niet alles in de hand in het leven. Dat weet ik ondertussen maar al te goed.

Na een psychose volgt vaak een periode van ontnuchtering. Wat is er me wéér overkomen? En daarna die stemming die afdwaalt naar donkere, onaangename oorden. Ik zit daar momenteel nog middenin. Deeltijds werken lukt net, maar het vraagt veel wilskracht. Ook kan ik nog niet met tevredenheid of blijdschap terugkijken op het geslaagde Epitafium, dat ik samen met Agata Slowik en Peter Dierinck vormgaf. Ik durf het zelfs niet aan om de – naar het schijnt prachtige – video-opnames te bekijken. Kun je je voorstellen?

Marathon

Wanneer ik me klein voel, zoals vandaag, twijfel ik sterk over welke rol ik binnen NADA kan opnemen. Ik hoor dan jouw stem, Brenda: dat ik mezelf niet zo mag onderschatten. Ik weet dat ik er weer bovenop kom, ook al voelt dat nu nog veraf. Eén ding staat vast: bij grote evenementen zal ik moeten leren loslaten en delegeren. Het project zelf laat ik niet los. Van bij het begin wist ik: wat we met NADA willen bereiken lukt niet met een sprint, het zal eerder een marathon nodig hebben.

Tot de volgende brief, lieve Brenda.

---

Lees ook Brieven aan Brenda (1) en een verslag van de bijzondere avond Epitafium: Zorg of dwang

Beeld: Een concept van Sven unik-id: Een fragment uit Brenda Froyens laatste boek, Tussen Waan en Zin, werd in staal gebeiteld opdat haar woorden nooit nog zouden vervagen. We schrijven met velen verder aan haar verhaal, en timmeren aan een menselijkere geestelijke gezondheidszorg, onder meer met de ‘Brieven aan Brenda’.