Gudrun Eisele is postdoctoraal onderzoeker aan het Centrum voor Contextuele Psychiatrie en ze onderzoekt ‘blij, verdrietig, en alles daartussenin’.
In haar onderzoek focust Gudrun zich op de methodologische kant van de Experience Sampling Methode. In deze blog neemt ze je mee in het meten van gevoelens en legt ze uit waarom het zo belangrijk is deze methode zorgvuldig te onderzoeken.
Gevoelens kleuren ons dagelijks leven
‘Hoe voel je je op dit moment? Heb je genoten van de feestdagen, of brengt de donkere tijd van het jaar juist meer donkere gedachten en somberheid met zich mee?’ Gevoelens kleuren ons dagelijks leven. Soms subtiel, soms overweldigend. Ze spelen een belangrijke rol in hoe we denken, beslissingen nemen en ons gedragen. Maar hoe meet je iets dat zo persoonlijk en veranderlijk is als een gevoel?
Gevoelens als intern kompas
Ieder mens heeft gevoelens, en in het ideale geval functioneren ze als een kompas, geven ons een leidraad in het leven. Voelen wij ons blij, dan zijn we goed bezig en zegt ons brein “Verder zo.” en “Herhaal dit.”. Voelen we ons angstig, dan zegt ons intern kompas juist “Let op, het is hier niet veilig”. Wel handig om zo’n kompas altijd bij de hand te hebben, toch? Helaas raakt dit intern kompas bij een psychische ziekte of kwetsbaarheid vaak verstoord. We voelen ons bijvoorbeeld angstig terwijl we eigenlijk veilig zijn, of voelen helemaal geen positieve emoties meer die ons gedrag kunnen aansturen in de richting van positieve belevenissen (lees meer over de afwezigheid van plezier in Plezier in het dagelijks leven of niet?).
Emoties versus stemmingen
Ook onderzoekers zijn vaak geïnteresseerd in hoe mensen zich voelen, niet alleen in onderzoek naar psychologische ziektes, maar ook in vele andere onderzoeksvelden. Het klinkt makkelijk, maar toch is het meten van gevoelens een onderwerp waar al decennialang over wordt gediscussieerd onder onderzoekers, en talloze boeken over zijn geschreven. Hoe vraag je het best naar gevoelens? Zijn gevoelens hetzelfde als stemmingen en als emoties? Hoeveel gevoelens kan een mens eigenlijk onderscheiden? Worden onze gevoelens ook beïnvloedt door onze cultuur? Dat zijn bijvoorbeeld vragen die hier aan bod komen.
Door de jaren heen zijn veel onderzoekers tot de conclusie gekomen dat er zowel emoties zijn als stemmingen, en dat het handig is om die twee te onderscheiden. Met emoties bedoelen wij specifieke gevoelens zoals blijdschap of angst, die vaak gepaard gaan met bepaalde gebeurtenissen, gedachten, en gedrag. Stemmingen zijn breder en zeggen vooral iets over of je je eerder goed of slecht voelt, en of je rustig bent of geagiteerd/opgewekt. Als wij vragen naar een bepaalde emotie (bijvoorbeeld: Voel je je nu vrolijk?), meten wij niet alleen die emotie, maar krijgen ook een inkijk in je stemming op dit moment. Voel je je bijvoorbeeld vrolijk, dan is je stemming positief en licht opgewekt.
Gevoelens meten in het dagelijks leven
Ook vandaag zijn wij nog bezig met onderzoeken hoe wij gevoelens het best kunnen meten in het dagelijkse leven van mensen. In onze onderzoeksgroep werken wij daarvoor met smartphoneapplicaties (lees meer over onze meetmethode in Experience Sampling Method (ESM)). In zo’n studie kunnen deelnemers meerdere keren per dag en voor meerdere dagen middels korte vragenlijsten op hun smartphone aangeven hoe het met ze gaat.
Met dit soort data kunnen wij bijvoorbeeld iets zeggen over hoe mensen zich voelen als ze bij anderen zijn (vaak goed) of alleen (vaak minder goed), en hoe gevoelens zich bijvoorbeeld onderscheiden als mensen face-to-face communiceren of online.
Harmoniseren: het kompas instellen
Helaas lijkt het meten van gevoelens ook een beetje op het Wilde Westen. Bijna elk onderzoek gebruikt een andere meetmethode, en uiteindelijk kunnen wij daardoor weinig zeggen over brede tendensen over verschillende individuele meetmethodes heen.
Daarom zijn wij momenteel bezig met projecten die ons helpen de meetmethodes voor gevoelens en andere psychologische processen te verbeteren en te harmoniseren (Psychologische processen – PsychoseNet.be). Binnen deze onderzoekslijn, gebruiken wij onder ander complexe statistische methodes om te onderzoeken in hoeverre vragen over specifieke emoties, ook bijdragen aan de onderliggende stemming. Hiermee geven wij andere onderzoekers een tool om in hun studies te gebruiken. Middels de statistische modellen kunnen wij resultaten van studies die verschillende vragen over gevoelens gebruiken linken, en dus sterkere antwoorden geven op de grote vragen van deze tijd, zoals: Wanneer gaat het goed met ons en hoe komt dat eigenlijk?
Wil je meehelpen?
Ben je benieuwd naar onze methodes en zou je zelf ook graag eens aan een onderzoek over gevoelens meedoen en je gevoelens bijhouden in een smartphoneapplicatie? Laat dan je contactgegevens achter om op de hoogte te blijven van nieuwe studies in het Centrum voor Contextuele Psychiatrie door te mailen naar: info@ccp-leuven.be
Het team van het Centrum voor Contextuele Psychiatrie (CCP) onder leiding van Professor Inez Germeys verzorgt regelmatig een blog over nieuwe ontwikkelingen in de wetenschap op het gebied van psychiatrie in het algemeen en psychose in het bijzonder. (twitter: @ccp-leuven; @inezgermeys)
Meer lezen over onderzoek uitgevoerd door het Centrum voor Contextuele Psychiatrie kan via deze link.
Lees ook Een schriftje vol gevoelens van Guy Van der Borght
Reacties: