Vraag

Beste,

Mijn zoon heeft zich vrijwillig laten opnemen voor psychoses in een psychiatrische instelling en verblijft nu nog op een gesloten afdeling.

Is het zo, wanneer hij medicatie zou weigeren, hij nooit alleen zou mogen wonen?

Alvast bedankt.

Antwoord

Beste,

Als een psychose de beleving en het functioneren zodanig verstoren dat er een 24/7-multideskundige ondersteuning nodig is in een omgeving die ook de nodige regelmaat, structuur en veiligheid kan bieden, biedt een vrijwillige opname inderdaad vaak een helpende start in het herstelproces.

Een gesloten afdeling klinkt voor vele mensen erg negatief, maar kan in het begin soms nog net iets meer omkadering en houvast geven om te voorkomen dat iemand, overweldigd door de psychotische ervaring, zichzelf in moeilijke of gevaarlijke omstandigheden brengt. Iemand kan daar terechtkomen omdat hij zelf aanvoelt dat dat nodig is, maar soms ook door een beschermende observatiemaatregel. Uiteraard gebeurt dit liever op vrijwillige basis, dat biedt vaak ook een iets betere prognose op langere termijn, omdat het vertrouwen in de hulpverlening dan minder onder druk komt te staan.

Naast een steunende, structurerende omgeving, kunnen ook antipsychotica een belangrijke helpende rol in spelen in het klinische herstel. Maar in tegenstelling tot de verblijfsomgeving, kan dit in principe niet verplicht worden, tenzij in uiterste en kortdurende noodsituaties, wanneer er zich onmiddellijke en ernstig bedreigende risico's manifesteren. Op langere termijn is het instellen van medicatie altijd een vrijwillig gegeven, waarbij behandelaar(s) en cliënt samen de beslissing nemen. In vakjargon noemen we dat 'shared decision making'. Uiteraard zullen we als artsen, wanneer we een duidelijke meerwaarde verwachten van medicatie, er bij de cliënt heel sterk voor pleiten dit een kans te geven over langere termijn – we zullen ons in dat proces van gezamenlijke besluitvorming zeker overtuigend proberen opstellen, anders doen we de persoon tekort. Maar overtuigend is dus iets anders dan verplichtend. Inname van medicatie is in principe immers een vrijwillige keuze.

Wel is het natuurlijk zo, dat wanneer er geen medicatie wordt ingenomen, dit er soms en misschien toe kan bijdragen dat het herstelproces minder goed vordert, stagneert of zelfs terugvalt. Zodat er nog niet genoeg ruimte ontstaat om verder te kijken, naar het heropbouwen van een leven voorbij de psychose (persoonlijk, maatschappelijk en functioneel herstel, zoals we dat noemen). Zelfstandig kunnen leven in de samenleving vormt zeker een essentieel onderdeel van dat leven.

Dat wil niet zeggen dat iemand in enge zin niet màg alleen gaan wonen, maar dat het mogelijk gewoon niet zou lukken, als hij niet voldoende stabilisatie en herstel bekomt. En dan zal je dat zowel vanuit de naasten als vanuit de hulpverlening vermoedelijk zo ook willen bespreken met hem.

Ik hoop dat jullie vooral in goed overleg kunnen blijven gaan met het multideskundige team, om goed te horen hoe en waarom zij de meerwaarde van medicatie hier inschatten. Zodat jullie zo goed als mogelijk daar samen kunnen over beslissen, goed geïnformeerd over de korte- én langetermijn risico's en kansen.

Wim Simons

Wim is behandelend en beleidspsychiater in de VZW St. Annendael in Diest. Samen met de multidisciplinaire teams binnen en buiten het ziekenhuis probeert hij voortdurend in een verbindende en evenwaardige open dialoog te gaan met mensen met ernstige psychiatrische problemen én hun betrokkenen. Om samen te werken aan hun herstel.