Op maandag 2 februari 2026 vond een masterclass plaats rond het thema herstel en verslaving, waarin de fundamenten van de huidige zorg kritisch werden belicht. Katia De Lamper volgde deze masterclass die doorging op de Universiteit van Gent.
De kernboodschap die als rode draad door de sessies liep, was de dringende noodzaak om af te stappen van de zogenaamde reparatie-reflex. De sector heeft te lang gefocust op symptoombestrijding en korte-termijninterventies, terwijl verslaving zich vaak manifesteert als een chronische kwetsbaarheid die om langdurige ondersteuning vraagt. Volgens de sprekers is verslaving geen defect dat in isolatie kan worden hersteld.
“Verslaving is geen misdaad en geen moreel falen. Het is een diep menselijke, soms wanhopige poging om met pijn om te gaan.”
Deze visie markeert een duidelijke verschuiving van louter medisch genezen (“cure”) naar een breed perspectief van sociaal herstel en het ‘zorgen voor’ (“care”). Het doel is niet langer enkel abstinentie, maar het herstellen van betekenisvolle verbindingen en het terugwinnen van waardig burgerschap.
Het theoretisch fundament: herstelkapitaal en CHIME
Professor Vanderplasschen opende met een scherpe analyse van de klassieke acute zorgmodellen. Hij stelde dat de hulpverlening te lang heeft vastgehouden aan het idee dat herstel plaatsvindt door iemand uit zijn omgeving te halen, hem in een klinische setting te behandelen en vervolgens ‘beter’ terug te sturen. Als alternatief pleitte hij voor een benadering gebaseerd op het CHIME-model, dat staat voor Verbondenheid (Connectedness), Hoop (Hope), Identiteit (Identity), Zingeving (Meaning) en Empowerment. Volgens Vanderplasschen wordt het slagen van een cliënt niet primair bepaald door de therapievorm, maar door het aanwezige herstelkapitaal: sociale netwerken en persoonlijke hulpbronnen.
“Herstel gebeurt niet in een vacuüm of in een steriele therapeutenkamer. Het gebeurt aan de toog van de sportclub, in de relatie met je buren, en op de werkvloer.”
Hij waarschuwde dat wanneer de focus enkel ligt op het behandelen van pathologie zonder verbinding met de samenleving, de zorg dweilen met de kraan open blijft. Sociale inclusie is geen beloning na herstel, maar een voorwaarde ervoor. De opdracht is helder: stoppen met louter behandelen en beginnen met het bouwen aan burgerschap.
De systeemkritiek: eilanden in een woeste stroom
Na de theoretische uiteenzetting bracht Jurgen Magerman de weerbarstige realiteit van de praktijk naar voren. Met de metafoor van de archipel beschreef hij het versnipperde zorglandschap: zorginstellingen als prachtige, gespecialiseerde eilanden waartussen cliënten wanhopig proberen het hoofd boven water te houden. Magerman hekelde de paradoxale toegangsvoorwaarden waarbij van mensen die de controle kwijt zijn, wordt geëist dat ze eerst controle tonen door nuchter te zijn of zich aan strakke regels te houden. Hij introduceerde het belang van ‘crustatieve zorg’: het bieden van een beschermende schil (crusta) voor wie genezing nog ver weg is, in plaats van uitsluiting.
“We bouwen prachtige klinieken die lijken op onneembare forten. Maar als je als verslaafde eerst over een slotgracht van regeltjes moet zwemmen voor je binnen mag, verdrinken de meesten onderweg.”
Zijn pleidooi was duidelijk: een laagdrempelige aanpak met hoge betrokkenheid (low threshold, high fidelity) moet centraal staan. Er moeten bruggen gebouwd worden in plaats van muren, want de tijd dringt voor de cliënt.
“De wachtlijst is het meest dodelijke instrument in onze gereedschapskist. Tegen de tijd dat wij plek hebben, is de motivatie – of de cliënt zelf – vaak al verdwenen.”
Het binnenperspectief: de waanzin en de functie van gebruik
De inhoud kreeg een extra dimensie toen Peter Tomlinson, ervaringswerker en auteur, sprak over zijn eigen psychoses en verslavingsverleden. Hij brak een belangrijk taboe rond totale onthouding en legde uit dat middelengebruik vaak een functionele rol speelt – bijvoorbeeld om stemmen te dempen of chaos in het hoofd hanteerbaar te maken. Wat door de buitenwereld als destructief gedrag wordt gezien, is voor de binnenwereld vaak een overlevingsstrategie.
“Wie zijn wij om te zeggen dat iemand niet ‘hersteld’ is omdat hij ’s avonds nog een joint rookt om de stemmen in zijn hoofd te kalmeren? Als hij gelukkig is en functioneert, is dat herstel.”
Voor Tomlinson draait herstel om autonomie en het recht op een eigen definitie van kwaliteit van leven. Het betekent niet noodzakelijk voldoen aan een maatschappelijke norm van normaliteit of volledig symptoomvrij zijn, maar wel dat iemand de regie over het eigen leven terugpakt.
“Tijdens mijn psychose sprak de wereld tegen mij in raadsels. Nu spreek ik terug, zo helder mogelijk.”
Synthese en toekomstvisie: professionele ongehoorzaamheid
In het afsluitende deel vloeiden academische, systemische en persoonlijke perspectieven samen. De gemene deler was een krachtige oproep tot menselijkheid boven methodiek. De sprekers moedigden professionals aan om niet louter uitvoerders van protocollen te zijn, maar ware ‘compagnons de route’. De relatie tussen hulpverlener en cliënt is immers de sterkste voorspeller voor succes – belangrijker dan welke techniek ook.
“Protocollen zijn er voor als je niet meer weet wat je moet doen. Zolang je wél weet wat je moet doen – namelijk contact maken – heb je ze vaak niet nodig.”
Er was consensus over de noodzaak tot ‘creatieve ongehoorzaamheid’: het lef om als hulpverlener regels te buigen als dat in het belang van de cliënt is. De masterclass eindigde met een reflectieve opdracht om kwetsbaarheid te normaliseren, samengevat in één cruciale vraag:
“Wees de professional die je zelf zou willen tegenkomen op je slechtste dag. Zou jij geholpen willen worden door een formulier, of door een mens?”
Wil je meer weten over bovenstaand postgraduaat, dan kan je doorklikken op onderstaande linken. Misschien bij jij er volgende keer bij?
Reacties: