Vraag

Beste,

Mijn zoon van 38 jaar hoort negatieve stemmen in zijn hoofd, verzint dingen die er niet zijn, zoals politie interventies en mensen die negatieve dingen zeggen over hem terwijl die mensen er niet zijn.

Ik maak mij zorgen… Hij gebruikt geen drugs of overmatig gebruik van alcohol.

Alvast bedankt.

Antwoord

Beste,

Het horen van stemmen is ongewoon, maar ook niet zo heel zeldzaam. Ongeveer één op zeven personen hoort wel eens een stem van iemand die er niet is. Het is voor de persoon in kwestie een echte gewaarwording, dus geen fantasie. We zien in onderzoek dat verschillende hersengebieden actief zijn op zo’n momenten (de delen die taal maken, de delen die taal ontvangen, en ook het geheugen). Mensen verzinnen ze dus niet, maar ze ontstaan wel van binnenuit, ook al ervaart iemand ze als dermate echt en van buitenuit komende.

Wanneer zoiets eenmalig voorkomt of heel mild van aard is, hoeft dit niet altijd te problematiseren. Ook in natuurlijk rouwprocessen komt het wel eens voor. Maar wanneer het bij iemand vaak voorkomt en het ook grote impact heeft op iemands welbevinden, relaties en/of functioneren, verdient begrip, steun, aandacht en hulp. Het horen van stemmen kan immers ook voorkomen bij mensen met psychosegevoeligheid, posttraumatische stressstoornissen, depressie, delier, Parkinson, dementie, enzovoort. Voor iemand die er gevoelig voor is, weten we ook dat slaaptekort, middelgebruik maar ook acuut trauma of actuele stress uitlokkende factoren kunnen zijn.

Het horen van stemmen kan iemand uiteraard wel angstig, verward en somber maken. Als het bijvoorbeeld voorkomt bij iemand met ook andere kenmerken van psychosegevoeligheid, waarbij die ook achterdocht en wanen ontwikkelt (ideeën of overtuigingen die niemand anders deelt en die ook moeilijk vatbaar zijn voor nuance door anderen), is de impact op iemands leven (en diens omgeving) heel groot en veroorzaakt het vaak heel wat eenzaam isolement en lijdensdruk. Zeker als het ook gepaard gaat met een uitgesproken somber gemoed. Wat je beschrijft over je zoon, doet daar wel aan denken – al kan ik daar vanop afstand zonder een gesprek uiteraard ook niet helemaal zeker over zijn.

Maar alleszins vind ik het heel begrijpelijk dat je je daar ongerust over maakt en dat je wil helpen. Daarom misschien wel een aantal tips, die belangrijk kunnen zijn om iemand met psychotische belevingen, op weg te helpen naar herstel. Ga o.a. liefst niet te fel in discussie en veroordeel de gewaarwordingen en wanen niet. Biedt ruimte om te praten en te ventileren, want zo onderhoudt je het contact en de verbinding met je zoon en thema’s die hem zelf zodanige stress bezorgen.

Als je zelf die nabijheid niet kan of mag bieden, kijk dan uit naar andere mensen, die hij misschien wel in vertrouwen zou kunnen nemen. Want we weten dat het voor iemand, die zijn beleving van de werkelijkheid als bedreigend ervaart, doorgaans niet makkelijk hulp toelaat.

Als er op die manier ergens terug een klein eilandje van vertrouwen kan ontstaan, kan je zoon van daaruit misschien gemotiveerd geraken om ook professionele hulp toe te laten. Zijn huisarts zou daar dan de eerstvolgende schakel kunnen vormen. Als je zoon er (eventueel samen met jou of een andere vertrouwenspersoon) heen kan gaan, dan kan die huisarts meedenken, eventueel antipsychotische medicatie voorstellen en doorverwijzen naar gespecialiseerde ondersteuning, via consultaties, zorg aan huis of via een opname. Liefst altijd in overleg met je zoon zelf uiteraard. Uiteindelijk zal het immers altijd beter helpen om er mét hem in plaats van over hem te praten.

Misschien ook nog een boodschap van zorg voor jezelf: blijf er zeker niet alleen mee zitten. Zoek ook voor jezelf mensen en hulpverleners in de omgeving bij wie je steun, overleg en hulp kan vinden, want ook voor jou als vader is dit natuurlijk een heftige ervaring. Familieverengingen zoals Similes en het Familieplatform beschikken ook over heel wat ervaring en kennis om je daarin te ondersteunen.

Wim Simons

Wim is behandelend en beleidspsychiater in de VZW St. Annendael in Diest. Samen met de multidisciplinaire teams binnen en buiten het ziekenhuis probeert hij voortdurend in een verbindende en evenwaardige open dialoog te gaan met mensen met ernstige psychiatrische problemen én hun betrokkenen. Om samen te werken aan hun herstel.