Vraag

Beste,

Mijn mama (69 jaar, verleden met depressie, nu sociaal geïsoleerd en sinds kort diagnose borstkanker) ziet dingen die er niet zijn. Zonet belde ze mij om te melden dat een buurman haar leesbril en papieren van het ziekenhuis had meegenomen.

We zijn ten einde raad, want bij de huisarts en neuroloog vallen ze uit de lucht als we dergelijk verhaal melden.

Alvast bedankt.

Antwoord

Beste,

Dank je wel dat je ons hierover schrijft. Ik kan me heel goed voorstellen dat jullie hier als familie erg van geschrokken zijn en dat het bijzonder machteloos voelt wanneer jullie duidelijk merken dat er iets niet klopt, terwijl jullie bij de huisarts en neuroloog niet meteen gehoor lijken te vinden.

Wat je beschrijft, je mama ziet dingen die er niet zijn en is ervan overtuigd dat een buurman haar bril en ziekenhuispapieren heeft meegenomen, kan inderdaad voorkomen bij een psychose. Het zien van dingen die er niet zijn noemen we visuele hallucinaties; sterke overtuigingen die voor de omgeving niet met de werkelijkheid lijken overeen te komen kunnen passen bij wanen of achterdocht.

Maar ik vind het in de situatie van je mama vooral belangrijk om niet te snel te besluiten dat dit uitsluitend een psychiatrisch probleem is.

Je mama is 69 jaar en deze verschijnselen lijken nieuw te zijn. Bovendien heeft ze recent de diagnose borstkanker gekregen. Wanneer iemand op latere leeftijd plots of sinds kort dingen begint te zien die er niet zijn of sterk verward of achterdochtig wordt, is het belangrijk dat een arts ook actief zoekt naar lichamelijke oorzaken. Denk bijvoorbeeld aan een infectie, uitdroging, ontregeling van bepaalde waarden in het bloed, bijwerkingen of interacties van medicatie, neurologische problemen of een delier (acute verwardheid). Bij een delier kunnen onder andere hallucinaties, veranderingen in aandacht en verwardheid optreden. De klachten kunnen bovendien sterk wisselen: iemand kan het ene moment vrij helder overkomen en enkele uren later heel verward zijn.

Daarom zou mijn belangrijkste advies zijn: laat je mama op korte termijn opnieuw medisch beoordelen en vertel daarbij heel concreet wat jullie observeren. Zeg bijvoorbeeld niet alleen dat jullie denken dat ze 'psychotisch' is, maar beschrijf letterlijk wat er gebeurt: sinds wanneer ze dingen ziet, wat ze precies ziet of gelooft, hoe vaak dit gebeurt en of jullie daarnaast veranderingen merken in haar geheugen, aandacht, slaap, gedrag, stemming of oriëntatie.

Vermeld zeker ook haar recente kankerdiagnose en neem, indien mogelijk, een volledige lijst mee van alles wat ze momenteel gebruikt aan medicatie en andere middelen. Je kunt ook enkele concrete voorvallen en de datum waarop ze gebeurden opschrijven. Dat kan een arts helpen om te zien dat het om een verandering tegenover vroeger gaat.

Omdat jullie het gevoel hebben dat de ernst onvoldoende wordt opgepikt, mogen jullie gerust expliciet vragen: “Kan er sprake zijn van een delier of een andere lichamelijke oorzaak voor deze nieuwe hallucinaties en achterdocht en kan dit verder onderzocht worden?” Je kunt ook contact opnemen met het behandelende oncologische team en hen vertellen wat er thuis gebeurt. Zij moeten hiervan op de hoogte zijn.

Als je mama plots veel meer verward raakt, niet meer weet waar ze is, erg suf of juist heel onrustig wordt, niet meer voor zichzelf kan zorgen, nauwelijks eet of drinkt, neurologische verschijnselen krijgt of als er gevaar ontstaat voor haarzelf of iemand anders, wacht dan niet op een volgende gewone afspraak. Neem dan onmiddellijk contact op met een arts, de huisartsenwachtpost of de spoeddienst. Bij een acute noodsituatie kan je 112 bellen. Ook op PsychoseNet vind je informatie over wat te doen bij een crisis en over direct hulp zoeken.

Probeer, hoe moeilijk dat soms ook is, niet uitgebreid met haar in discussie te gaan over de vraag of de buurman haar spullen werkelijk heeft gestolen. Voor je mama kan wat zij ervaart op dat moment immers volledig echt zijn. Heel hard proberen te bewijzen dat het niet waar is, kan haar angst of wantrouwen soms nog vergroten.

Je hoeft haar overtuiging echter ook niet te bevestigen. Je kunt bijvoorbeeld reageren vanuit haar gevoel: “Ik hoor dat je ervan geschrokken bent dat je bril en papieren weg zijn. Dat moet heel vervelend en beangstigend zijn. Zullen we samen eens kijken waar ze kunnen liggen?”

Daarmee zeg je niet dat de buurman ze heeft gestolen, maar laat je wel merken dat je haar angst serieus neemt en dat ze er niet alleen voor staat. Op PsychoseNet vind je hierover ook enkele praktische handvatten in 'Wat kan ik doen als iemand een psychose heeft?'.

Wat je schrijft, “we zijn ten einde raad”, wil ik eveneens serieus nemen. Dit is ontzettend zwaar om als zoon of dochter te dragen, zeker wanneer je tegelijk probeert hulpverleners ervan te overtuigen dat er iets aan de hand is. Je hoeft dit niet alleen op te lossen.

Probeer, indien mogelijk, binnen de familie af te spreken wie contact onderhoudt met de huisarts en het ziekenhuis en wie regelmatig bij je mama langsgaat. Het kan ook helpen om jullie observaties samen bij te houden. Zo komt niet alle verantwoordelijkheid bij één persoon terecht.

Kort samengevat: wat jullie bij je mama zien verdient verdere en vrij snelle medische aandacht. Een psychose is één mogelijkheid, maar gezien haar leeftijd, het nieuwe karakter van de klachten en haar huidige lichamelijke situatie moeten ook andere oorzaken worden uitgesloten. Jullie bezorgdheid is dus zeker voldoende reden om opnieuw aan de bel te trekken.

Ik hoop dat jullie snel bij iemand terechtkunnen die samen met jullie het volledige plaatje bekijkt en dat je mama de hulp krijgt die ze nu nodig heeft.

Veel sterkte voor jou, je mama en jullie familie.

Hartelijke groet,
Freya Spillemaeckers

Freya is webredacteur bij PsychoseNet, psychologisch consulente, maar ook "jong-ervaringsdeskundige". Freya combineert academische kennis met persoonlijke ervaring om anderen te helpen.