Theatermaker Colette Goossens speelt een solovoorstelling waarin ze in een acute psychose verkeert. Ze waant zich Britney Spears.

Colette Goossens toert het komende jaar door Vlaanderen en onderzoekt hoe mentale kwetsbaarheid op scène een open vorm kan krijgen die niet stigmatiserend is. De verschillende voorstellingen worden ingeleid of afgesloten met een bespreking over de voorstelling en over het enigma psychose. Woensdag 30 september start veelbelovend in De Studio in Antwerpen.

Het publiek wordt gehoord

Coördinator van PsychoseNet België, Leen Verhaert, neemt de eerste nabespreking voor haar rekening. Leen heeft in 2016 zelf een manische periode doorlopen met psychose. Ze gaat in dialoog met het publiek. Wat vinden zij van de voorstelling, wat is blijven hangen, wat was bevreemdend? Psychose bespreekbaar maken, verhelderen waar nodig en hoop verlenen aan mensen die er mee kampen zijn de ingrediënten van deze terugblik.

Hoopvolle cijfers

Na de voorstelling vult een divers publiek het mooie salon van De Studio. In fluwelen zeteltjes komt het gesprek voorzichtig op gang. Leen legt uit waar de vzw PsychoseNet voor staat en wat je allemaal kan vinden via de website www.psychosenet.be. Wetenschappelijk onderbouwde informatie wordt steevast gelinkt aan ervaring van mensen die het meemaken. 40 % van de mensen die een psychose doormaken herstellen prima. Een extra 45% van psychosegevoelige mensen slagen erin hun leven zinvol verder te zetten mèt restsymptomen. Dat zijn alvast hoopvolle cijfers die we via de media niet te horen krijgen.

Maar wat heeft het publiek vandaag gezien, gehoord en met welk gevoel keren ze huiswaarts? Het wordt snel duidelijk dat mensen hier en daar achterblijven met een zeker onbehagen. “Sommige scènes zijn vreemd en begrijp ik niet”, klink het. “Weet je nog wat je doet op het moment dat je psychotisch bent?” “En hoe ga je best om met iemand die psychotisch is?”

Wat is een psychose?

Leen besluit een aantal zaken te delen over psychose om misverstanden te voorkomen. Een greep uit deze boeiende dialoog:

• Een definitie van psychose is ontoereikend. Je kan een psychose beter omschrijven. Het is een ervaring, een zeer ontwrichtende ervaring.
• Psychose is een ervaring waarin je tijdelijk en gedeeltelijk de realiteit verliest. Er is altijd een zekere aanspreekbaarheid (iemand uit het publiek refereert naar een helder moment van Colette). De psychose van Leen duurde 17 dagen, mensen verkeren soms maanden in een psychose.
• De wereld komt via al je zintuigen ongefilterd binnen. Dit zorgt ervoor dat je associatief gaat denken, van de hak op de tak. Je geeft betekenis aan onbeduidende dingen zoals Colette doet bij het tikken van een radiator, scheerschuim of een doodgewone spiegel.
• Om grip te krijgen op deze vreemde gewaarwordingen ontstaan er bijzondere overtuigingen. Je brouwt een eigen waarheid om je identiteit staande te houden, legt Leen uit. Je waant je bijvoorbeeld Britney Spears.
• Je hoort zaken die er niet zijn en die je waan opnieuw bevestigen. Dat kunnen stemmen zijn of auditieve hallucinaties.
• Het is meer dan eens duidelijk tijdens de voorstelling dat Colette zaken hoort en daar dwangmatig op reageert door bijvoorbeeld te tellen, te scrubben,… Dwangmatig handelen is een poging om de dreiging, die we als toeschouwer niet zien, af te wenden.

Wees nabij en laat de vreemdheid bestaan

Leen gaat voort en daagt het publiek uit. Mocht je in het hoofd van Colette kunnen kijken zou je begrijpen dat wat ze doet en wat ze zegt zo gek nog niet is. Het vreemde gedrag dat ze vertoont, is een logisch gevolg van haar nieuwe realiteit. Het heeft dan ook geen zin om met iemand die psychotisch is in discussie te gaan. Wat je wel als hulpverlener of naaste kan doen is vaststellen dat iemand in de war is, begrijpen dat iemand in crisis is. “Ik zie dat je het lastig hebt, wat heb je op dit moment nodig?” “Ik zie dat je ontredderd bent en dat raakt ook mij.” Leen durft nog een stapje verder te gaan en roept op: “ga een stukje mee in de waan en neem de persoon au sérieux. Het is niet nodig om de waan te begrijpen, het is wel nodig om te begrijpen dat je een mens voor je hebt met existentiële vragen die op dit moment overspoelen. Wees nabij en laat de vreemdheid bestaan.”

Begrijpen en begrepen worden

Psychose is van alle tijden en komt wereldwijd voort. Het is evolutionair nog niet uitgestorven dus het heeft nut. Leen getuigt, “mijn psychose is me destijds iets komen vertellen. Ik heb jaren nodig gehad om te begrijpen dat mijn psychose een copingmechanisme is. Op een bijzondere cryptische manier komt mijn lichaam naar buiten met iets wat me diep vanbinnen beroert en waarvoor ik geen woorden heb. Voor het eerst in decennia krijgt een hoofdstuk uit mijn jeugd bestaansrecht”, vertelt Leen.

Colette en Leen nodigen ons uit om breder te kijken naar psychose. Moeten we psychose zien als een eindpunt? Of kunnen we beter kijken naar de rijke gedachten en ervaringen die eronder verborgen liggen? PsychoseNet bedankt Colette om psychose op een serene en respectvolle manier te brengen en zo psychose bespreekbaar te maken. Het zal voor veel mensen een hart onder de riem betekenen. We zoeken immers allemaal begrip voor wat we meemaken. Geestelijke ontregeling is van iedereen en wordt dus best door iedereen gedragen.

Om af te sluiten, een glaasje drinken in de prachtige foyer. Mooi om te zien hoe nieuwe ontmoetingen, in verbinding met elkaar, de avond samen doorspoelen. Tweemaal begeesterd, wat een fijne avond.

---

Via de agenda van PsychoseNet vind je alle speeldata terug van Being Britney.

Beluister de podcastreeks Stemmen over psychose en ontdek hoe uniek elke psychose is.

Het ervaringsverhaal van Leen Verhaert kan je lezen in het boek Zintuig verzint.