Academiejaar 2025-2026, de permanente vorming ‘Herstelondersteunende Geestelijke Gezondheidszorg’ voor hulpverleners en mensen met ervaring binnen de GGZ loopt volop. Deze dag van de opleiding stond in het teken van kwartiermaken, extramuralisering en verbinding in de samenleving.
Maria Meulders, één van de deelnemers, reflecteert over ontmoeting, autonomie en zorg die opnieuw vertrekt vanuit de mens.
Een dag die blijft nazinderen
Maandagavond kwam ik blij thuis, zo blij als een kind dat op schoolreis is geweest. Wat ook wel kloppend was, want voor onze elfde lesdag in de opleiding tot ‘Herstelondersteunende Geestelijke Gezondheidszorg’ gingen we op verplaatsing luisteren naar twee experten in kwartiermaken en extramuralisering van de zorg. Voor iemand als ik, die niet tot de professionals in de GGZ hoort, was de term kwartiermaken onbekend. Ook de oorspronkelijke betekenis, die gelinkt is aan een militaire omgeving, hoorde niet bij mijn parate kennis.
Spoorleggers en dwarsliggers
Psycholoog Peter Dierinck, kwartiermaker van het eerste uur in Vlaanderen, gaf het woord eerst aan een paar buurtbewoners. Marleen vertelde enthousiast over spoorleggers en dwarsliggers die nodig zijn als het over kwartiermaken gaat. Spoorleggers die onmisbaar zijn om het voorbereidend werk te doen, vooraleer de sporen gebruikt kunnen worden om ergens te geraken. Dwarsliggers die noodzakelijk zijn om de spoorstaven te dragen, en die als kwartiermaker mensen zijn die gezond verzet aantekenen tegen gangbare praktijken die niet helpend blijken te zijn voor mensen die met uitsluiting te maken hebben.
Dierinck gaf ons een handvol voorbeelden waaruit, nog maar eens, blijkt hoe belangrijk het is om te vertrekken bij de mens: bij dromen, wensen, verlangens en talenten. Om van daaruit te kijken waar iemand een plek kan krijgen in de maatschappij, in plaats van dat de mens zich voortdurend moet aanpassen om ergens in te passen.
Meer dan economische relevantie
Niet evident, zoals we allemaal weten. In onze maatschappij gaat de focus vaak naar mensen die uitgevallen zijn, om welke reden dan ook, zo snel mogelijk weer reactiveren. Het is pijnlijk duidelijk dat we van bij onze geboorte economisch relevant moeten zijn. Dat zorgt ervoor dat veel mensen zich niet gezien, gehoord en erkend voelen. Alsof hun waarde enkel afhangt van hun bijdrage aan een systeem dat ooit bedacht werd vanuit economische logica. Daar wordt geen mens gelukkig van. Integendeel. Heel wat mensen raken uitgeblust, moedeloos of opstandig wanneer ze langdurig ervaren dat er geen echte plek voor hen is.
Verbinding als antwoord
Kwartiermakers beseffen dat ook en kiezen voor verandering van onderuit. Ze zijn verbindingsmakers en mogelijkmakers die de ‘samen’ uit de samenleving opnieuw zichtbaar maken. Ze creëren plaatsen waar mensen samen koffiedrinken, samen tuinieren, samen creatief zijn, samen werken en vooral: echt samen kunnen zijn. Plekken waar mensen mogen vertellen wat in hen leeft, mogen luisteren naar anderen, geïnspireerd worden en inspireren. Zoals wel vaker zijn het vrijwilligers die dit noodzakelijke werk dragen. Daar past alleen maar dankbaarheid voor.
Villa Voortman als vrijplaats
In de namiddag gingen we in gesprek met Dirk Bryssinck van Villa Voortman, een plek waarover ik in quasi elke les alleen maar lovende dingen had gehoord. Dirk is, om de link te leggen met de ochtend, een dwarsligger van de schoonste soort. Iemand die binnen de klassieke GGZ botste op een systeem dat georganiseerd werd vanuit en voor zorgverleners, eerder dan voor zorgvragers. Op een bepaald moment wilde hij niet langer meegaan in een omgeving waarin procedures primeren op échte zorg. Zo ontstond Villa Voortman: een ontmoetingshuis, een vrijplaats voor broedende geesten. Hij is, net als Dierinck, een sterke pleitbezorger van de vermaatschappelijking van de zorg. Het belang dat hij hecht aan autonomie en zeggenschap van mensen staat zelfs op de T-shirts van Villa Voortman:
“Minimal rules, maximum respect.”
Dat betekent uiteraard niet dat er geen afspraken zijn, maar wel dat respect voor de eigenheid van elke bezoeker centraal staat.
Geen patiënten, maar bezoekers
Bezoekers dus. Geen cliënten of patiënten. Die gedachte sluit mooi aan bij een uitspraak van de oorspronkelijke bewoners van Australië:
“We zijn allemaal slechts bezoekers of gasten in deze tijd, op deze plek. We zijn hier slechts op doorreis.”
Iedereen in Villa Voortman is gast, ongeacht achtergrond, opleiding of functie. Het is een visie die perfect past bij de horizontaliteit die zo belangrijk is voor Dirk Bryssinck en zijn team.
Zorg dient de mens te volgen
“Zorg dient de mens te volgen, niet omgekeerd”, hoorde ik hem ook zeggen. De mens mag opnieuw centraal staan. De mens die nood heeft aan verbinding met zichzelf en met anderen. Omdat verbinding verlangens opnieuw wakker maakt. Verlangens die soms jarenlang onderdrukt werden door ontkrachting, uitsluiting of het voortdurend dempen van pijn én levensenergie. Het opnieuw aanwakkeren van creativiteit, verlangen en levensvreugde — dát is hoe zorg er in Villa Voortman uitziet. En precies daarin schuilt de kracht van deze plek voor ont-moeting.
Met een blij hart naar huis
Wie me kent of af en toe leest, weet dat ik na deze dag natuurlijk met een blij hart thuiskwam. Wat mij betreft mogen er nog veel meer Villa Voortmans en kwartiermakers bijkomen. En wat denk jij? Hoe lees of zie jij dit?
Wil je meer weten over bovenstaand postgraduaat, dan kan je doorklikken op onderstaande link. Stel je nu kandidaat! Wacht niet met je aanvraag voor volgend academiejaar want de plaatsen zijn beperkt.
Reacties: