Op 27 maart 2026 verzamelden hulpverleners, ervaringsdeskundigen en familieleden zich in de Abdij van Berne voor de studiedag van ISPS Nederland-Vlaanderen. Het thema van de dag draaide rond transparantie, psychische kwetsbaarheid en waardigheid in de geestelijke gezondheidszorg.
Katia De Lamper blikt terug op een dag vol reflectie, kritische vragen en menselijke ontmoeting. De keuze voor de Abdij van Berne was niet toevallig. Het is een plek die, net als goede zorg, vraagt om een ritme van vertraging en bezinning enerzijds, en actieve aanwezigheid anderzijds.
De kracht van de barst
In haar openingswoorden plaatste ISPS-voorzitter Ludi Van Bouwel de dag direct in een breed menselijk kader: psychische kwetsbaarheid behoort niet toe aan een afgebakende groep patiënten, maar is een gedeelde menselijke conditie. “Transparantie in kwetsbaarheid is voor ieder van ons nodig. Alleen zo komen we los van de wij-zij-polariteit en gaat het over een samen zoeken naar herstel.”
Die toon werd prachtig overgenomen door dagvoorzitter Huguette Beyens. Zij verwees naar Kintsugi, de Japanse kunstvorm waarbij gebroken aardewerk niet onzichtbaar wordt gelijmd, maar hersteld wordt met goudlak. Een psychische breuklijn is geen defect dat weggewerkt moet worden, maar een drager van persoonlijke geschiedenis. In alles zit een barst, en dat is precies hoe het licht naar binnen komt.
De mythe van de onaantastbare professional
Dat het tonen van die barsten in de praktijk niet zonder risico is, bleek uit de indringende getuigenis van psychiater Remke van Staveren. Zij ontmantelde haar eigen professionele façade door openlijk te spreken over haar angsten als moeder van een zoon met een ernstige verslaving, én over haar eigen periode van diepe psychische ontregeling, waarin de vanzelfsprekendheid van alledaagse handelingen volledig verdween. Transparantie is vaak een modewoord, maar Van Staveren wees op het reële gevaar. Voor patiënten kan openheid voelen als een bedreigende blootstelling waarbij de ander ‘dwars door je heen kijkt’. Dat stigma en onbegrip ook binnen de zorg zelf diep geworteld zitten, illustreerde zij pijnlijk treffend. Toen zij open was over haar kwetsbaarheid, reageerde een collega vol onbegrip:
“Hoe moet ik jou nou kunnen vertrouwen, nu ik weet dat jij psychisch kwetsbaar bent?”
Waarom transparantie op een gordijn moet lijken
Als openheid zulke risico’s met zich meebrengt, hoe moeten we er dan mee omgaan? Kwartiermaker Peter Dierinck bracht het antwoord met een briljant en noodzakelijk inzicht. Hij verzette zich tegen de huidige cultuur waarin openheid te makkelijk samenvalt met volledige ontbloting en ‘mental health porn‘.
“Niet alles wat zichtbaar is, is waardig, en niet alles wat waardig is, hoeft zichtbaar te zijn.”
Dierinck vergeleek transparantie niet met een open deur, maar met een gordijn. Een gordijn laat licht binnen, maar beschermt ook tegen kille inkijk. Goede zorg draait om het vinden van die balans: zichtbaarheid met bescherming. Hij vertelde het ontroerende verhaal van een psychotische man die blootsvoets naar de begrafenis van zijn vader wilde gaan om ‘geaard’ te blijven. Een verpleegkundige haalde simpelweg de zolen uit zijn schoenen. Zo bleef de man trouw aan zijn eigen beleving, maar werd hij beschermd tegen de schaamte en de oordelende blikken van zijn familie. Dát is waardigheid in de
praktijk.
Voorbij de woorden: stem en strijd
Soms schieten woorden echter tekort. Stembevrijder Sofie Porro liet de zaal ervaren hoe de menselijke stem, voorbij prestatiedrang, een directe weg is naar ons authentieke zelf. Niet lang daarna werd oud-voorzitter Margreet de Pater geëerd. Haar carrièreverhaal toonde dat wezenlijke verandering vaak begint met menselijke verontwaardiging. Toen zij als jonge arts een patiënt vastgebonden op bed zag liggen, reageerde zij niet met het voorgeschreven protocol (medicatie), maar met een simpele vraag: “Goh, ben je bang?”
De Pater pleitte haar hele leven voor de ‘veilige strijd’ binnen families en verzette zich tegen het idee dat een psychose louter een medisch defect is dat uitgeroeid moet worden.
De impact van maatschappelijke normen kwam nog scherper in beeld via actrice en filmmaker Hannah Verboom. Jarenlang verzweeg zij haar bipolaire kwetsbaarheid uit angst voor uitsluiting. Zij noemde het stigma ‘een zeer giftig gebeuren‘, maar toonde ook hoe de integratie van haar kwetsbaarheid uiteindelijk leidde tot radicale zelfaanvaarding.
Samen springen in de diepte
De dag bereikte zijn climax in een Open Dialogue-sessie, begeleid door Dag Van Wetter en Dirk Corstens. Hier werd de theorie direct praktijk. Geen strakke agenda, geen zoektocht naar een snelle diagnose, maar simpelweg de vraag aan de groep: “Hoe wil je de tijd invullen?”
“Samen springen in de diepte maakt een wezenlijk verschil.”
Tijdens deze sessie werd duidelijk dat een waardevolle dialoog best mag schuren. Toen het modewoord ‘psychische kwetsbaarheid’ viel, plaatste een deelnemer een cruciale kritische kanttekening. Door alles en iedereen ‘kwetsbaar’ te noemen, lopen we het risico dat we de ernst, het specifieke loodzware lijden van de chronisch psychiatrische patiënt onzichtbaar maken. Deze frictie mocht er zijn; het bewijst dat ware zorg niet zoekt naar een gladgestreken consensus, maar ruimte biedt aan verschil.
Een nieuwe ethiek van aanwezigheid
De studiedag in de Abdij van Berne liet geen strak stappenplan achter, maar een fundamenteel inzicht, prachtig samengevat door Huguette Beyens. Zij vergeleek onze kwetsbaarheid met een kind dat de overgang maakt van de dag naar de nacht. Om de beangstigende duisternis te trotseren, is vertrouwen nodig. En dat vertrouwen vind je niet in een protocol.
Transparantie is geen magische pleister. Wat we nodig hebben is een nieuwe ethiek van aanwezigheid. De moed om in de duizelingwekkende diepte naast de ander te blijven staan, tijdelijk te getuigen voor wie zelf geen woorden heeft, en samen het gordijn met uiterste zorgvuldigheid te bedienen.
Wil je meer weten over ISPS Nederland-Vlaanderen of toekomstige studiedagen? Hou dan zeker hun werking en activiteiten in de gaten.
Reacties: